son Retour Occitan Français Questionnaire


Lo Cambajon

de Vermenouze

L'abat Barrau, curat d'en Barta Rabinada,
A poder d'espernhae se trobèt, una annada,
A la tèsta de vint escuts en pèças d'òr.
Les pòrcs n'eran pas cars, l'òme crompèt un pòrc,
Que li pesèt dos cents sieissanta-dètz, carn neta,
E que lo noiriguèt, el amai sa meneta,
Dempuèi Totsants jusca al dimmèrgues dels Rampalms.

Quau que siaga pòt pas manjar dels ortolans.
Basta aveire pro lard e prosses pics de plaissa,
Ambe de bons caissaus alentorn de la maissa !

Lo curat, d'aquel pòrc gardèt un cambajon,
Supèrbe, tot daurat dessús, roge dejós,
Gras, rebond : per ma fe, qu'èra quicòm de raufi !
E, còntra lo cormalh pendolat amb un graufi,
Aquel darrièr debrís d'un nòble e brave pòrc
Auriá fach venir l'aiga a la boca d'un mòrt.

La meneta amb soenh cada jorn la boissava,
E lo curat sovent, plan sovent lo paupava.
Un matin lo trobèt a poent, ni mòl ni dur :
Aqueste còp, çò ditz, aquò i's ; es madur ;

E còssi qu'aquò vire e quane temps que fasca,
Entendètz Miaton, lo manjarem per Pascas.
Aqu'èra lo Jèus-Sant que lo curat Barrau
    Parlèt atau.
Mès las ! L'òme propòsa e lo Bon Dièu dispòsa.

Aquel ser, pas bien lònh d'aquí, dins una cròsa,
Dos ramonaires, per la fuèlha acocolats,
Sopavan de borriòu desfarcit dins del lach.
    Venián d'en Barta-Rabinada,
E l'un dels dos aviá vist, a la caminada,
    Tot en ramonant lo fornèl,
Lo famús cambajon, tan brave e tan rossèl.
    N'en parlèt a son camarada :
_ Agara, Piarronèl, que la nuech es tombada,
Çò faguèt, se me vòls pariar quicòm de bon,
Me fau fòrt de t'anar quèrre qual cambajon.
Lo curat deu durmir, le meneta bicòca,
Lo fornèl n'es pas naut : amb lo cap l'òme i tòca.
Ieu, de defòra estant, i me conhe, è...quò i's !
Dejàs mon nas lo sent e ma man lo culhís.
Me cau pas qu'un bocin de rusa e de coratge,
E veiràs, mon amic, qu'aurem del companatge.
I vau. Bonser Piarron. - Jusca aprèssa, Guinòt.
E sans remòrs, sans bruch surtot, doçamenòt,
Lo ramonaire va drèch a la caminada.

Las pòrtas, aquò va sans dire, èran barradas ;
Mès lo fornèl badava, e coma èra pas naut,
Lo lèste galapian i s'ajoca d'un saut,
E i se conha... Per malur, la chiminèia
Se fasiá larja en bas, e n'avetz pas idèia
Del lau que quò donèt al paure Guinaton :
I s'acrancava, amb les pès e les genolhs,
Solament n'aviá pas prossa longor de camba,
E tot d'un còp aquí l'avètz que lisa e tomba !...
    Tomba al mièg del canton.

D'abòrd res de novèl : l'abbat Barrau roncava,
    E la meneta bicocava,
Guinòt d'un movement, juste e plan mesurat,
Sauta sul cambajon de mossur lo curat ;
Mès, dins aquel moment, Miaton se revelha,
Car an lo sòm totjorn laugier las vièlhas filhas,
Entrevei lo volur a l'esclaire del lum,
E se lèva : _ Al secors ! çò ditz, aquí i a quauqu'un!
Revelhatz-vos, mossur lo curat, quò's lo diable !
Quò's Lucifèr ! Aquò's un mostre espoventable !...

Negre e barbut, es plan certen que Guinaton
Aviá tot l'èr e tot lo biais de Rapanton.
Lo curat, revelhat, galòpa a son armari,
N'en tira l'esparson, l'estòla, lo breviari,
E torna vas Guinòt, l'esparson menaçant :
_ Vade Retro ! Çò ditz, esprit negre e maissant,
Sòrt per la chiminèia o vai te'n per la pòrta ;
Causís. Vade Retro ! La meneta, mièg-mòrta,
S'èra anada arrucar jol postet dels borriòus,
E Guinaton de son costat aviá plan paur ;
Mès, maugrè tot aquò, gardava jos la vèsta
Lo famús cambajon, causa d'aquela fèsta.
_ Anem, vade retro ! Çò torna fa Barrau,
Alèra lo volur que n'èra pas for=traud,
Al tresième retro, cridat d'una voès fòrta,
Sauta del jol fornèl e ditz : Prende la pòrta !...