son Retour Occitan Français Questionnaire


Francés de la Capuda



    Francés èra estat boièr tota sa vida, dins la ribièira Doira. Parès que sa femna èra testuda coma un ase roge. Atanben, aviá son jafre : la Capuda ! E tot lo monde l'apelava gu-el : Francés de la Capuda.
    Francés n'èra jamai estat a l'escòla. A neu ans, èra pastron. Aprèssa, saguèt pastre e, quand aguèt la fòrça, boièr.
    Sabiá pas legir, pecaire ! E disiá :
    « _ Ieu, anère en classa daica que saubreguère res plus ! »
    E, i ai tornat pensar sovent, dempuèi que legiguère qu'Edoard Herriot aviá escrich : « La cultura, aquò es çò que demòra quand avetz tot oblidat. »
A n-aquel còmpte, Francés n'aviá pas agut besonh d'oblidar !
    Francés èra bon boièr. Mai n'èra pas estat mancat per la lenga. Mès, èra un pauc quequejaire, e sas colhonadas o sas replicas fasion enquèra mai rire les autres. Esser bègue, quauques còps, aquò es une ajuda : aquò dòna lo temps de calcular, de pas se preissar per respòndre, e aquò oblija les autres a plan escotar se volon comprendre.
    Al prat, quand la serventa n'èra pas en avanci per portar lo despartin, Francés, qu'aviá sabor, disiá :
    « _ Ai l'estomac que comença de portar pensament. Coma res davala pas d'aicí-mont, s'afigura que la boca deu èsser morta ! »
    Una annada, èra boièr al Cambon. Un jorn, la serventa botèt sus la taula un plat de trufas que n'èron qu'a meitat cuèchas. Quand Francés las aguèt tastadas :
    « _ Diá ! drolleta, tas trufas sin totas criuas. Crese plan que nos vaun tornar possar per l'esquina... »
Esperèt un briu, e :
    « _ Mès, aquò sará per las picar que l'i aurá pas grat ! »
    Una autre annada, èra a-cò de Vidau, a Cròs. Un jorn s'estiu, que viravon lo fen del prat de la Ribièira, Francés, anèt tombar las bragas darrièr un tèrme. Quand tornèt, l'Andrèu, l'autre boièr, li diguèt :
    « _ E ben, Francés ! L'i as botat lo temps ! A deugut faire de las còrdas, magine ?
    _ Oc ben, tè ! De las còrdas. Mai n'i a una qu'a petat : se la vòls tornar empalmar, l'as pas plan lònh ! »
    Una autre annada, a Tron, venion de cargar las guèrbas a la tèrra dels Araires, sul Cabanièu. E caliá davalr las carradas pel carrèiron estrech e pindolent. Les carres se seguion. Francés apelava lo premier parelh, lo Moscal e lo Bairòt, dos tersons que s'estiravon e sabion pas plan reténer. E aquò èra ben per aquò, que les avion botats davant. Lo paire Vesòla veniá darrièr gu-el, ambe lo Cabròu e lo Borròt, un parelh de buòus vièlhs, qu'anavon da passons. Les tersons prendion de l'avanci.
    « _ Vai doçament, Francés ! Ranversaràs !, li cridava lo vièlh boriaire. Vai da passons, Francés ! »
N'arrestava pas. Talament que Francés n'aguèt leu fach un pete, e commençava de s'enrufar. Cossí faire calara aquela puta de vièlh maronaire ?
    Tot d'un còp, Francés tornèt pensar qu'en montar, aviá vist, al ras del camin, un niu de vèspras, pas plan lònh de la cleda de la tèrra de la Còsta de Joan-Bèl. E, justament, l'i arribava. Alèra, Francés planta l'agulhada dins lo trauc, furga un pauc, e apèla vistament ses buòus.
    « _ Vai da passons, tòrna cridar lo vièlh. »
    Mès, n'a pas lo temps d'acabar : las vèspras son totas defòra, juste entre les dos carres, e començon de lo foissar.
    « _ Apèla ! Apèla, Francés !
    _ Pru ! Pru ! »

Francés arrèsta son parelh :
    « _ De- de- de- de... de que i a ?
    _ Apèla ! Apèla ! Les vèspras me foisson !... »
Francés tornèt prendre la davalada en se trufant...
    « _ N'entendeguère plus romegar lo vièlh ! »
    Une velhada, èron un tropèl al torn del canton, a cò de Tible ! E tot d'un còp, quauqu'un petèt. Francés, qu'agimbava un ceston, levèt lo cap :
    « _ O ! O ! ço faguèt. Ai ausit tronar del vent bas. Gara ! se se bòta a pleure ! »