son

Retour

Occitan
Français
Questionnaire

Le Barnaton de Chazerat o la farça de los Seichalaires

   Treituts, en Auvernha sabon que davant la Granda Revolucion de 1789, le Vicomte de CHAZERAT èra l’Intendant d’Auvèrnha. La ruà Pascal de vès Clarmont pòrta enquèra le nom de l’Ostèl de Chazerat, le chastèlh o pustòst la Residença d’aquel que representava le Rèi, en Auvèrnha.
Quó que le monde coneisson mens, qu’es qu’aquel òme possedava, deijà dau temps de son poaire, un domane junhant vès Lezùs que le familha aviá reparat e transformat en un palais que vódia semblar le Chastèlh de Versalhas : pèças d’aiga, sostarrèns, còrps de gardas e le pus géntie chastèlh de la region. E los bòscs ! Èia entorat de bòscs, quel chastèlh, periòdas de los Rèis Loís XV e Loís XVI… : Le Chastèlh de vès Ligòna …
   E un géntie jorn de la ‘Rèira Sason, un còp las vendénias chabadas e le vin tirat, los blats samenats e las tiarras preitadas par la ‘nada d’après … los jòunes de vès Seichalas passàvon de bon temps par tastar le vin nuòu dins las cavas dau vialage.
 -- E si navèm foaire na farça bei De Chazerat !
 -- Ce qu’aquo-es que te li vòles foaire, bei le De Chazerat ?
 -- Ben ! Poirion li menar un barnaton dint-una archa, par le foaire enrabinar !
 -- Un barnat … dins n’archa ?
 -- Oèi ! sobre la consura d’un char ! ! !
   E pas sitòst dit, pas sitòst foait.
   Veiquí donc mos Seichalaires que tialon tres parèlhs de buòus … mas deslandats ! Quo vòu dire que bóton le buòu de dreita a gaucha e quèlh de mansa*, a dreita. Sabètz-ben, chascun diù tirar de travèrs e tres parelhs de buòus deslandats ‘ma quo, quo foai un sapré varolhage !
   E sobre le char, un còp dostats los charlèdes*, lai monton una archa bien bilhada. E ‘rapon un barnaton, sabètz-ben … un rèi-Barnat* e le boton dins l’archa bien sarrada.
   E los veiquí en rota vès Ligòna … davant los bòscs de l’Intendant … en tirar a dreita … tirar a mansa … quo boièirava fòrt, un sabat pas possible. Arribon davant l’Alèia dau chastèlh e un vasle qu’a ausit quel brut s’amena par veire ‘ta quel grabuge.
-- Ce qu’aquo-èi donc qu’os fàsetz bei quos buòus, un parèir varolhage … un tau brut ?
-- Niatz donc cridar le Moaitre. Li ménon quauchaus de rale*. Qu’aul vènhe veire quela besunha !
E le vasle, s’en nèt viste cridar son patron De Chazerat par venir veire quela besunha faraminiosa.
De Chazerat arriba e lhor crida :
-- Ce qu’aquo-èi donc, un tau sabat … bei tres parèlhs de buòus ?
-- E-ben supiatz-mas le tapèlh de l’archa, vos veirètz una bèstia rara dins vòstres bòscs ! Vos ménem un Buòu Alat !
-- Fajatz-mas veire !
Li judon badar le tapèlh de l’archa e … Vrrt ! le Barnat passa entre los braçs de l’Intendant de s’envola dins le bòsc de Ligòna.
   Alòre De Chazerat comprenguèt de suita que los jòunes Seichalaires s’en movàvon de se ! Mas o faguèt pas conèitre : faguèt ‘ma s’aquo-èia un gròs present dau monde que li païàvon las talhas ‘ta los ans.
-- E-ben quo-èi bien ! Vos m’atz portat una bèstia rara, que n’en ténia biau gaire dins mos bòscs, un « buòu alat ». Mas quo fará una gòrja de moai a niurir. Alòre, vos faudrá me judar le niurir ! Sabètz pas ? ‘ta los ans, me portarètz seis sestèirs de blat-froment de moai. Quo li fará par sa pidança !
   E, ‘ma quo, quo pareís qu’an portat un novèlh impòst de moai sobre le registre de las talhas de vès Seichalas. Quo seriá estat archivat ‘ma quo  jusqu’à la Revolucion … Torjù quo-es quo que raconton Vès Seichalas ! E mèma vès v-Orlhat que mon poaire l’àia ausit dire.
   E après quò, los Seichalaires rujàvon lhor frein e charchàvon venjança sobre le Comte De Chazerat …
   Le brut corriguèt que de malandrens le peitàvon par las Còstas de Vès Brùs par li foaire un atemptat. Par quelas còstas quo tèn de pibonas, darrèir un tèrme, sobre son chamin quand aul tornava de vès Clarmont … que lai demorariá enquèra los pègues* …
   Mas los vasles aguèton vent d’aquel atemptat e farrèron los chavaus de l’envèrs par que creguèsson qu’aul èia deijà arribat chès se, le Chazerat … Torjù que l’atemptat manquèt … l’atemptat lopèt !
   Après … treituts sàbon qu’aquó venguèt la Revolucion … Le Chastèlh de Ligòna fuguèt desmolit e vendut coma bien nacional … e De Chazerat emigrèt …
Las ‘statuas dau parc, nen demòra enquèra una vès le Pont daus Molins e quos dau Miral, vès v-Orlhat,  n’an botat una vès le cementère d’ès v-Orlhat sobre lhora tomba. E ‘ta le monde la pòdon veire. Crèse bien que ‘la vèn dau Chastèlh de Ligòna.